Teatr "Baj Pomorski"

Teatr „Baj Pomorski” (autorka: Aleksandra Milak)

Adres: ul. Piernikarska 9
Strona internetowa: www.bajpomorski.art.pl


     Początki teatru nie były łatwe, ale wielka determinacja kilku osób i chęć rozwijania pasji artystycznych zrobiły swoje. Narodziny tej toruńskiej sceny lalkowej sięgają roku 1945 kiedy to, w kwietniu repatriantka z Wilna, Irena Pikiel-Samorewiczowa przyjechała do Bydgoszczy z dokumentem z Ministerstwa Kultury i Sztuki, upoważniającym do zorganizowania wówczas pierwszego teatru lalek na Pomorzu. Jako że miał być to młodszy brat warszawskiego „Baja” dodano nazwę regionu, w którym znalazł siedzibę, i tak powstał „Baj Pomorski”. W trudnych czasach tuż po wojnie udało się uruchomić scenę w sali restauracji prowadzonej kiedyś przez Rzeźnię Miejską przy ul. Jagiellońskiej 79 w Bydgoszczy, gdzie w czasie okupacji działał niemiecki teatr marionetek. Teatr „Baj Pomorski” musiał dzielić salę z organizatorami zabaw ludowych, co nie było ani wygodne dla artystów, ani bezpieczne dla wyposażenia teatru. Pierwsza premiera odbyła się 28 października 1945 r., Janina Badowska wyreżyserowała bajkę Ewy Szelburg-Zarembiny O krawczyku-wędrowniku. W następnym roku Teatr „Baj Pomorski” został przeniesiony do Torunia, do budynku Ośrodka Harcerskiego przy ul. Piernikarskiej 9, w którym w czasie okupacji mieściła się filia niemieckiego Stadttheater nazywana Teatrem Variete „Ogród Zamkowy” (Variete „Burggarten”, przekształcona w 1943 r. w Scenę Kameralną – Kleines Haus), a przed wojną działały organizacje skupiające toruńskich Niemców (w tym amatorski zespół Deutsche Bühne Thorn). Po przeniesieniu teatru do Torunia, rozpoczęła się intensywna praca nad stworzeniem zespołu aktorów-lalkarzy, do którego powołano młodych studentów Uniwersytetu Mikołaja Kopernika.

     28 kwietnia 1946 roku odbyła się pierwsza toruńska premiera O raku-nieboraku i pstrągu-dziwolągu. Jeszcze w tym samym roku „Baj Pomorski” został postawiony przed perspektywą zamknięcia, jednakże sytuację uratowała Joanna Piekarska, która zaczęła zarządzać teatrem, po tym jak Irenę Pikie-Samorewiczowąl przeniesiono do „Baja” w Warszawie. Pod opieką Piekarskiej ów teatr doczekał się swoich pierwszych prapremier, m.in. O Wacku piekarczyku, Jacku kucharczyku, pysznych Krzyżakach i toruńskim pierniku Wiktora Malskiego. 1 stycznia 1950 roku Teatr "Baj Pomorski" został upaństwowiony, nowym dyrektorem został Stanisław Stapf. Za jego dyrekcji „Baj Pomorski” przeszedł dwa poważne remonty w latach 1950-1953 oraz 1957-1959. Ponadto wydzielono dwa nurty repertuaru: dla przedszkolaków i starszych dzieci. W 1950 roku miała miejsce pierwsza premiera Szekspirowskiej komedii Sen nocy letniej, a dziesięć lat po niej odbyła się premiera W pustyni i w puszczy Henryka Sienkiewicza, skierowana do młodzieży. Aczkolwiek największym sukcesem Stapfa było opracowanie pomysłu i zorganizowanie pierwszego stałego festiwalu lalkarskiego na ziemi pomorskiej -  Festiwalu Teatrów Lalkowych Polski Północnej, który kontynuowany jest w zmienionej i rozbudowanej formie do dziś jako Międzynarodowy Festiwal Teatrów Lalek "Spotkania". W 1960 roku władze odwołały ze stanowiska dyrektora teatru Stanisława Stapfa, a na jego miejsce obsadzono Leszka Śmigielskiego, który zrealizował 34 premiery, w tym 21 prapremier, co było olbrzymim sukcesem dla teatru. Dzięki swojej aktywności artystycznej stworzył Klub Środowisk Twórczych „Azyl”, który stał się miejscem spotkań artystów z różnych dziedzin, ważnym i legendarnym dziś miejscem na mapie kulturalnej Torunia. Ponadto odbywał się w "Baju" Festiwal Teatrów Jednego Aktora, który kontynuowany jest do dziś. Po odejściu Śmigielskiego rozdzielono funkcję dyrektora naczelnego i artystycznego. Tym pierwszym został Eugeniusz Synaka, a drugim Tadeusz Petrykowski. Kolejnym dyrektorem „Baja” został Karol Mroziński, u którego boku kierownikiem artystycznym został Konrad Szachnowski. Jego największym sukcesem okazał się spektakl Celestyna według Fernando de Rojasa, który znalazł się w grupie stu najlepszych przedstawień wybranych z tego nurtu.

     Po kadencji Mrozińskiego postanowiono znów połączyć stanowisko dyrektora naczelnego i artystycznego, które tym razem przypadło Antoniemu Słocińskiemu w latach 1980-1988. Słociński realizował przedstawienia, w których przywołana została konwencja teatru jarmarcznego i żywioł humoru. Ponadto w dużej mierze wykorzystywał techniki teatru cieni na przykład w Małym Księciu. Tworzył spektakle pod kątem różnorodności stylistycznej. Przyczynił się także do modernizacji budynku, w wyniku której powstała druga mała scena. Podjął ponadto współpracę ze szkołami, tworząc Teatrzyk Ożywionej Lektury, dzięki któremu teatr przeniósł się szkół, realizując w nich przedstawienia. Rozpoczął również współpracę z Junges Theater w Getyndze. W 1988 roku, gdy Antoni Słociński przeszedł na emeryturę, dyrekcję i kierownictwo artystyczne „Baja” objął Krzysztof Arciszewski. Przede wszystkim kontynuował założenia programowo-artystyczne swojego poprzednika. Pod jego dyrekcją teatralnym przebojem okazał się spektakl Kot w butach Zenona Laurentowskiego, w którym podjęto próbę animacji autentycznego zdalnie sterowanego robota.

    Ważną datą dla toruńskiego teatru lalkowego był rok 1992, w którym Teatr „Baj Pomorski” stał się instytucją miejską, zmieniając nazwę z Państwowego Teatru Lalki i Aktora „Baj Pomorski”, na Teatr „Baj Pomorski” w Toruniu. Ogłoszono również konkurs na stanowisko dyrektora, którego zwycięzcą okazał się Wojciech Olejnik. Kontynuował pracę swoich poprzedników tylko przez jeden sezon teatralny. Od 1993 roku dyrektorem został Czesław Sieńko, który wyszedł z ofertą artystyczną opartą nie tylko na repertuarze, ale też na innych działaniach kulturotwórczych i artystycznych m.in włączanie widzów do aktywnego udziału w zdarzeniach scenicznych. Aczkolwiek jego największym przedsięwzięciem było powołanie w 1994 roku festiwalu pod nazwą Toruńskie Spotkania Teatrów Lalek, które z czasem przekształciło się w Międzynarodowe Toruńskie Spotkania Teatrów Lalek. Toruńska scena „Baja” bardzo dobrze znała ten festiwal, ale tym razem po raz pierwszy oddzielono teatr dla dzieci od teatru dla dorosłych. Powołano również grono profesjonalnych jurorów. W roku 2003 wybrano nowego dyrektora „Baja”, który sprawuje swoje obowiązki do dziś, mianowicie Zbigniewa Lisowskiego. Jego pierwszym założeniem było stworzenie nowoczesnego teatru, uwzględniającego najnowsze tendencje w sztuce, teatru odpowiadającego potrzebom miasta. Pierwsze dwa sezony oparł na metaforze cyrku. W spektaklach pojawiły się m.in. pokazy automatów, ale także nawiązania do tradycji cyrkowej klownady. Ciekawą propozycją był Cyrk Dekameron według Giovanniego Boccaccia w reżyserii Piotra Tomaszuka, kończył ją natomiast spektakl przygotowany z okazji jubileuszu 60-lecia „Baja Pomorskiego” – Ubu Król Alfreda Jarry'ego w reż. Zbigniewa Lisowskiego. Największym wyzwaniem, które zakończyło się sukcesem, była gruntowna rozbudowa i modernizacja budynku, w efekcie której zwiększono głębokośś dużej i małej sceny, wyremontowano zaplecze techniczne teatru, a cały budynek został przekształcony w efektowną architektonicznie magiczną szafę teatralną.
     Za dyrekcji Zbigniewa Lisowskiego Teatr "Baj Pomorski" stał się ważną sceną prezentującą spektakle dla dzieci i młodzieży, nierzadko także dla dorosłych. Wśród nich pojawiają się różne formy teatru lalek, teatru animacji, a dziś coraz częściej spektakle z użyciem różnorodnych technologii audiowizualnych. Istotny nurt codziennej działalności Teatru „Baj Pomorski” stanowi edukacja teatralna oraz wspieranie teatru (dla) niepełnosprawnych. Co roku na jesieni odbywają się Międzynarodowy Festiwal Teatrów Lalek "Spotkania" oraz Toruńskie Spotkania Teatrów Jednego Aktora (równolegle od lat organizowane we Wrocławiu). W 2015 r. teatr obchodził 70-lecie swojego istnienia, zwieńczone efektowną pod względem plastycznym i muzycznym inscenizacją Ślubu Witolda Gombrowicza w reżyserii Zbigniewa Lisowskiego. Grający rolę Pijaka-Dżokera-Czarnego Kowboja Krzysztof Grzęda został nagrodzony przez jury przyznające Nagrodę Uniwersytetu Mikołaja Kopernika. 


Bibliografia
1. Jerzy Rochowiak, Teatr „Baj Pomorski” w Toruniu 1945-1995, Toruń 1995.
2., 60 lat Teatru „Baj Pomorski” w Toruniu 1945-2005, red. Marzenna Wiśniewska, Toruń 2005.

Script logo